Η ψευδαίσθηση της ιστορικής πραγματικότητας σε ένα διαχρονικά επίκαιρο κείμενο
Στη Βίλα o θεατρικός συγγραφέας Γκιγιέρμο Καλντερόν (Guillermo Calderón) μας παρουσιάζει τρεις γυναίκες με το ίδιο όνομα, «Αλεχάνδρα», στις οποίες έχει ανατεθεί το να αποφασίσουν την τύχη ενός χώρου βασανιστηρίων του καθεστώτος Πινοσέτ. Το θέμα δεν είναι φανταστικό, μιας και το μέρος αυτό υφίσταται, με τα όσα διαδραματίστηκαν στη Βίλα Γκριμάλντι των προαστίων του Σαντιάγκο να αποτελούν μία από τις πιο μαύρες σελίδες στη σύγχρονη ιστορία της Χιλής, με περισσότερα από 4,5 χιλιάδες βασανισμένα θύματα, πολλά από τα οποία «εξαφανίστηκαν», όπως περιγράφεται κατά τη διάρκεια της παράστασης.
Οι τρεις πρωταγωνίστριες προσπαθούν να λύσουν το πρόβλημα με δημοκρατικές διαδικασίες, ψηφίζοντας ανάμεσα στο να μετατρέψουν το μέρος σε θεματικό πάρκο με σκηνές βασανιστηρίων, στο να δημιουργήσουν ένα εκπαιδευτικό μουσείο ή να το διατηρήσουν μαζί με τον κήπο του ως τόπο μνήμης. Το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας οδηγεί σε αδιέξοδο και σε διαδοχικές εντάσεις, διαφωνίες και συγκρούσεις με τον Calderón περίτεχνα να επισημαίνει έμμεσα τις αδυναμίες της δημοκρατίας, καυτηριάζοντας το πολίτευμα που ακολούθησε στη χώρα του μετά τη δικτατορία του Πινοσέτ.
Το έργο δεν αποτελεί μονάχα μία αντιφασιστική κραυγή αγωνίας με το βλέμμα στραμμένο στο παρελθόν, αλλά κοιτάζει τη σύγχρονη ιστορία της Χιλής, προσπαθώντας να παρουσιάσει τους ανθρώπους της μαζί με τον αντίκτυπο αυτών των πολιτικών στους ίδιους, χωρίς διακρίσεις. Ο φασισμός έφυγε, ο κίνδυνος όμως παρέμεινε με τη δημοκρατία σαν όνομα και τίτλο να μην είναι αρκετή από μόνη της, για να μπορέσουν οι άνθρωποι να συνυπάρξουν αρμονικά.
Το κείμενο δεν είναι μόνο συμβολικό, μιας και τα θέματα της ιστορικής μνήμης, του περιεχομένου και του τρόπου μετάδοσης της ιστορίας, αλλά και της σημασίας των μνημείων και των μουσείων, που συνδιαμορφώνουν την ταυτότητα ενός λαού, αποτελούν ζητήματα μείζονος σημασίας. Η ίδια η ιστορία μπορεί να αναδείξει τα λάθη του παρελθόντος για να μην επαναληφθούν, αλλά και να «τυφλώσει» με άκρατο εθνικισμό, οδηγώντας στην επανάληψή τους.
Ο Calderón προχωρά βήματα παραπέρα μέσα από τις πρωταγωνίστριές του, διερωτώμενος για το εάν οι καλοστημένες αίθουσες ενός μουσείου τελικά εξωραΐζουν την πραγματικότητα και δεν βοηθούν στην ουσιαστική κατανόηση της ιστορίας. Την ίδια στιγμή θέτει το σημαντικότερο ζήτημα των πληγών, που έχουν αφήσει οι ανθρώπινες συρράξεις στα θύματα, τους θύτες και τους απογόνους τους, δημιουργώντας συλλογικά τραύματα, τα οποία ασυναίσθητα διατηρούνται και δεν αντιμετωπίζονται με την ωραιοποιημένη εκδοχή της ιστορικής πραγματικότητας, που με τη σειρά της απλά καλύπτει επιφανειακά τα θραύσματα των ψυχών τους.
Αυτά τα πραγματικά ερωτήματα συνοδεύονται από παύσεις, εκρήξεις, διαφωνίες, επαναληψιμότητα στις κινήσεις και τις εκφράσεις, διαλόγους με αντιφάσεις, μονολόγους με αυτοαναιρέσεις και παράδοξες στιγμές, που δεν επιτρέπουν στο κοινό να ταυτιστεί με τους χαρακτήρες, κρατώντας το σε απόσταση ακόμα και σε εκείνες τις στιγμές στις οποίες ειπώνονται σοκαριστικές ιστορικές αλήθειες. Μαεστρικά ο Calderón καταφέρνει μέσα από τις διαδοχικές αντιθέσεις του κειμένου του να αποδώσει την αδυναμία προσδιορισμού, την αταξία και τη σύγχυση, τη μοναξιά και την αδυναμία επικοινωνίας με τους άλλους και τον εαυτό μας, επισημαίνοντας πως τα εθνικά τραύματα αποτελούν και προσωπικές πληγές.
Σε αυτήν την αίσθηση βοηθούν στη συγκεκριμένη απόδοση και οι πολύ καλές ερμηνείες (Νατάσα Εξηνταβελώνη, Λίλα Μπακλέση, Αγγελική Πασπαλιάρη), με τις δραματικές κορυφώσεις να μην προκαλούν τη συγκίνηση ούτε να εκβιάζουν το συναίσθημα, διατηρώντας την αποστασιοποίηση, όπως αποστασιοποιημένα είναι και τα ίδια τα πρόσωπα του έργου από τις μνήμες της ιστορίας τους.
Ο ρεαλισμός της ιστορικής πραγματικότητας συνυπάρχει σε κάθε σημείο με τον παραλογισμό της αδυναμίας της προσέγγισης και της αποδοχής της, εξαιτίας των τραυματικών εμπειριών που τη συνοδεύουν σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο, σε μία παράσταση που συνυπάρχουν η κριτική, ο αυτοσαρκασμός, η ειρωνεία, το δράμα, το χιούμορ και η βία, ετερόκλητα στοιχεία τα οποία μετατρέπουν τα όσα διαδραματίζονται επί σκηνής σε ψευδαίσθηση και τις πρωταγωνίστριες του παρόντος σε φαντάσματα του παρελθόντος.
Το κουβάρι αναμνήσεων, νοημάτων και συναισθημάτων μέσα από τους αντικρουόμενους διαλόγους και τους αποσπασματικούς μονολόγους ξετυλίγεται στην πορεία, για να φτάσουμε στην κοινή απόφαση για το αρχικό πρόβλημα της διαχείρισης της βίλας, όταν και οι τρεις πρωταγωνίστριες αναγνωρίζουν το κοινό τους τραύμα και απελευθερώνονται από τα δεσμά του. Η λύση που προτείνεται είναι περισσότερο ανοικτή για εκείνους που επέζησαν και έχουν την ευθύνη να μην ξεχάσουν τα όσα συνέβησαν, τιμώντας τις μνήμες όσων έχασαν τις ζωές τους με τον ίδιο τον Calderón να προτείνει έμμεσα τη μετατροπή του μέρους και σε θεατρική σκηνή, προτάσσοντας την τέχνη ως τη δικιά του απάντηση.
Η σκηνοθεσία της Λητώς Τριανταφυλλίδου υποστηρίζει και αναδεικνύει το πολυδιάστατο κείμενο και τις ηθοποιούς, χωρίς περιττούς εντυπωσιασμούς, βοηθώντας τον θεατή να επικεντρώσει στην ουσία. Το Μικρό Θέατρο Κεραμεικού αποδεικνύεται ιδανικός χώρος για τη συγκεκριμένη παράσταση με το λιτό σκηνικό να ακολουθεί τη γενικότερη σκηνοθετική προσέγγιση, φέρνοντάς μας πιο κοντά στις πρωταγωνίστριες και τα "κενά" τους.
Η σύνδεση της βίας στα κολαστήρια της βίλας με τη σημερινή κατά των γυναικών μόνο ένα ακόμα μικρό κομμάτι αυτού του μοναδικού έργου, που αποδεικνύεται διαχρονικά επίκαιρο και άμεσα σχετιζόμενο με την ελληνική πραγματικότητα. Βγαίνοντας από το θέατρο υπήρξε έντονος ο προβληματισμός για τον τρόπο που ο λαός μας αντιμετώπισε και αντιμετωπίζει τα δικά του τραύματα. Από τα λάθη του παρελθόντος, μέχρι τις γυναικοκτονίες και τους βιασμούς του παρόντος και τον τρόπο που αυτά σχετίζονται με τη συνειδητοποίηση και τον προσδιορισμό της ατομικής, της κοινωνικής και της εθνικής μας ταυτότητας.
Αν κρίνουμε από την πρόσφατη φιέστα των 200 χρόνων της απελευθέρωσης μάλλον έχουμε πολύ δρόμο να διανύσουμε και πολλά λάθη να επαναλάβουμε.
Κείμενο: Guillermo Calderon / Μετάφραση: Ελένη Δρίβα
Παίζουν: Νατάσσα Εξηνταβελώνη, Λίλα Μπακλέση, Αγγελική Πασπαλιάρη
Σκηνοθεσία: Λητώ Τριανταφυλλίδου
Μικρό Θέατρο Κεραμεικού
Διάρκεια: 70' (χωρίς διάλειμμα)
Παρασκευή - Σάββατο - Κυριακή 21:00
Κανονικό 15€ / Άνεργοι,Φοιτητές,Άνω των 65,ΑΜεΑ 12€
Το Μικρό Θέατρο Κεραμεικού έχει σήμανση χώρου Covid Free, επιτρέποντας την είσοδο σε όσους έχουν πιστοποιητικό εμβολιασμού ή νόσησης.
Για περισσότερες πληροφορίες (επίσημη σελίδα στο facebook): Η Βίλα (Ο δρόμος που δεν πήραν)
