Μία διαφορετική ανάλυση της γιορτής του κινηματογράφου
Η 92η τελετή απονομής των Όσκαρ πέρασε στην ιστορία, οι προβολείς έσβησαν, τα φλας σταμάτησαν να αστράφτουν και η χρυσόσκονη με τη λάμψη της χάθηκαν στην ανάμνηση του χρόνου σε μία εκδήλωση με την οποία δε θα ασχολούμασταν ( πέρα από κάποιες μεμονωμένες αναφορές στις υποψηφιότητες στα κείμενα των έργων και τα όσα αναρτήσαμε στη σελίδα του paspartou στο facebook) αν δεν υπήρχε η ολική ανατροπή στα τελευταία λεπτά της.
Αναφέροντας εν συντομία τα όσα μας έμειναν, ήταν μία τελετή χωρίς απρόοπτα και λάθη, με γρήγορη ροή, που δεν κούρασε ιδιαίτερα, με την έλλειψη κεντρικού παρουσιαστή να περνά απαρατήρητη, χάρη τις εύστοχες ατάκες και εμπνεύσεις των μεμονωμένων ομιλητών και τις βραβεύσεις να ακολουθούν τα αναμενόμενα, μέχρι τη στιγμή που ήρθε o Bong Joon Ho να ανατρέψει τα δεδομένα ενός θεσμού που κοντεύει να κλείσει έναν ολόκληρο αιώνα. Μας ξάφνιασαν η μουσικοχορευτική εισαγωγή, που ήταν εμπνευσμένη από ταινίες στις οποίες τα Oscar "γύρισαν την πλάτη" (Μεσοκαλόκαιρο, Dolemite is my Name, Queen & Slim) με την έμμεση αναφορά πως ο κινηματογράφος δε σταματά στα Όσκαρ και τα βραβεία του, για να έρθει στον αντίποδα η παρουσία του Eminem, ως "επιστέγασμα" (;) του αφιερώματος της μουσικής στο σινεμά, να κλείσει έναν κύκλο, που είχε ανοίξει με την απουσία από τη βράβευσή του το 2003 για το τραγούδι του "Lose Yourself", το οποίο ερμήνευσε επί σκηνής με καθυστέρηση 17 χρόνων.
Πετυχημένη η επιλογή της Jane Fonda για την παρουσίαση του Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας στα 82 της χρόνια, ολοκλήρωσε μία ακόμη "μάχη με το χρόνο" των εκπροσώπων της showbiz και των πλαστικών χειρουργών τους, ευχή και κατάρα της επιτυχίας και της αναγνώρισης, που καθιστούν τα αστέρια του Hollywood δέσμιους της διατήρησης της εικόνας που έχουν λατρέψει οι θαυμαστές τους, καθώς και της βιτρίνας της περισσότερο γκλάμουρ βιομηχανίας θεάματος της υφηλίου. Άξια αναφοράς η παρουσία της Fonda με το ίδιο φόρεμα από παλιότερη εκδήλωση, απόδειξη πως η δημόσια τοποθέτησή της προ ενός έτους ( "όταν λέω στους ανθρώπους πως "δε χρειάζεται να ψωνίζουμε για να έχουμε ταυτότητα" πρέπει να αποτελέσω το παράδειγμα προς μίμηση. Για αυτό και δε θα αγοράσω άλλα ρούχα" ) δεν ήταν για τις κάμερες.
Συγκίνησε για ακόμη μία χρονιά το αφιέρωμα στους ανθρώπους του κινηματογράφου που άφησαν την τελευταία τους πνοή από την περασμένη απονομή, ξεκινώντας με τον αδικοχαμένο Kobe Bryant, για να καταλήξουμε στην πρόσφατη απώλεια του κινηματογραφικού θρύλου Kirk Douglas.
Αν και φέτος έλαμψαν διά της απουσιάς τους οι γυναίκες και οι Αφροαμερικανοί δημιουργοί από τις υποψηφιότητες των σημαντικών κατηγοριών, έκαναν αισθητή την παρουσία τους εκπρόσωποί τους στα λιγότερο λαμπερά Oscar με την Julia Reichert να βραβεύεται στην κατηγορία του Καλύτερου Ντοκιμαντέρ για το American Factory (σκηνοθεσία και παραγωγή μαζί και με τον Steven Bognar), την Carol Dysinger σε εκείνη του Ντοκιμαντέρ Μικρού Μήκους για το Learning to Skateboard in a Warzone (if You’re a Girl) και τους Matthew A. Cherry, Everett Downing Jr. και Bruce W. Smith στα Κινούμενα Σχέδια Μικρού Μήκους για το Hair Love.
Κατά τα υπόλοιπα, πριν να φτάσουμε στο τέλος της απονομής, δεν υπήρξαν εκπλήξεις με τα φαβορί να επικρατούν. Στους καλύτερους ηθοποιούς A' Aνδρικό ο Joaquin Phoenix για το Joker, A' Γυναικείο η Renée Zellweger για το μόνο λόγο που αξίζει θέασης το μέτριο Judy, που είναι η ερμηνεία και η εικόνα της ίδιας ως Judy Garland, B' Aνδρικό ο Brad Pitt για το Κάποτε... στο Χόλιγουντ και B' Γυναικείο η Laura Dern για το Ιστορία Γάμου. Πρωτότυπου Σεναρίου και Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας τα Παράσιτα, Διασκευασμένου Σεναρίου το Τζότζο, Καλλιτεχνικής Διεύθυνσης το Κάποτε... στο Χόλιγουντ και Φωτογραφίας o Roger Deakins για το 1917. Το βραβείο Καλύτερου Κινουμένου Σχεδίου στο Toy Story 4, και το Καλύτερου Μικρού Μήκους στο The Neighbors' Window.
Στις τεχνικές κατηγορίες το Κόντρα σε όλα κέρδισε τα Oscar για το Μοντάζ και τον Ήχο, το 1917 για τα Ειδικά Εφέ και το Μιξάζ. Στα Κουστούμια βραβεύτηκαν οι Μικρές Κυρίες και στο Μακιγιάζ η Βόμβα ενώ το Oscar Καλύτερου Τραγουδιού πήγε στον Elton John για το (I'm Gonna) Love Me Again από την ταινία Rocketman και το Καλύτερης Μουσικής στην Hildur Guðnadóttir για το Joker .
Στις ομιλίες ξεχωρίσαμε τις πολιτικές αναφορές του Brad Pitt και τις κοινωνικο-οικολογικές ευαισθησίες του Joaquin Phoenix, o oποίος έμμεσα επεσήμανε και την ευθύνη που έχουν οι ηθοποιοί ως δημόσια πρόσωπα για να ευαισθητοποιήσουν την κοινή γνώμη σε αυτά τα ζητήματα με ένα συγκινητικό κλείσιμο.
Και κάπως έτσι φτάσαμε στη στιγμή που "ξυπνήσαμε" από το λήθαργο του προβλέψιμου και της οσκαρικής ρουτίνας με την ανάδειξη των Παράσιτων ως την κορυφαία ταινία του 2019 σε μία επιλογή που ήρθε να ανατρέψει τα δεδομένα μίας ιστορίας 92 ετών. Και πώς αυτό να μη συμβεί, όταν η Ακαδημία και τα βραβεία της αφορούν μία τέχνη και μία βιομηχανία θεάματος, που σχετίζονται κυρίως με την αμερικανική αγορά.
Ενδεικτικά, στα 92 χρόνια των Oscar έχουν βραβευτεί 24 συνολικά ξενόγλωσσες ταινίες, έστω με ένα χρυσό αγαλματίδιο, εκτός της ομώνυμης κατηγορίας (Καλύτερης Ξενόγλωσσης). Χωρίς να αναφερθούμε στα αριστουργήματα και στους δημιουργούς που έχουν αγνοηθεί παντελώς από το θεσμό σε βαθμό που να αμφισβητείται το θέσφατο της Ακαδημίας, υπενθυμίζουμε κάποια από τα ξενόγλωσσα έργα που διακρίθηκαν, παρά τους περιορισμούς των εταιρειών παραγωγής, της προέλευσης και της διαφορετικής κινηματογραφικής κουλτούρας τους, με τον Françoise Bonnot να βραβεύεται για το μοντάζ στο Z του Κώστα Γαβρά, το Fanny and Alexander του Ingmar Bergman να κερδίζει τα Όσκαρ της Καλλιτεχνικής Διεύθυνσης, της Φωτογραφίας και των Κουστουμιών, το La vita è bella με το Όσκαρ Α' Ανδρικού ρόλου για τον Roberto Benigni και εκείνο το Καλύτερης Μουσικής, το Τίγρης και Δράκος με το Καλλιτεχνικής Διεύθυνσης, το Φωτογραφίας και το Καλύτερης Μουσικής, το Μίλα της με το Όσκαρ Πρωτότυπου Σεναρίου για τον Pedro Almodóvar και τον Λαβύρινθο του Πάνα για την Καλλιτεχνική Διεύθυνση, τη Φωτογραφία και το Μακιγιάζ, παρατηρώντας πως τα πρώτα δύο βραβεία (Καλλιτεχνικής Διεύθυνσης και Φωτογραφίας) έχουν συνδυαστεί άλλες 2 φορές στις ξενόγλωσσες ταινίες με τα περισσότερα αγαλματίδια.
Επιπρόσθετα, το Palme d'Or, το μεγάλο βραβείο της επιτροπής του φεστιβάλ των Καννών με το οποίο τα Παράσιτα βραβεύτηκαν φέτος, και τα Oscar έχουν συνδυαστεί 17 συνολικά φορές (συμπεριλαμβανομένου και του Oscar Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας), αναφέροντας χαρακτηριστικά το Marty με τα Oscar Καλύτερης Ταινίας, Σκηνοθεσίας, Σεναρίου και Α΄Ανδρικού για τον Ernest Borgnine, το Mash για το Πρωτότυπο Σενάριό του, το Αποκάλυψη Τώρα με τα χρυσά αγαλματίδια για τη Φωτογραφία και τον Ήχο, τον Αγνοούμενο του Κώστα Γαβρά με τον ίδιο να βραβεύεται με το Διασκευασμένου Σεναρίου, το οποίο και μοιράστηκε με τον Donald E. Stewart, τα Μαθήματα Πιάνου και τα 3 Oscar του (Α΄ Γυναικείου για τη Holly Hunter, Β΄ Γυναικείου για την Anna Paquin και Πρωτότυπου Σεναρίου ), το Pulp Fiction με το Πρωτότυπου Σεναρίου για τους Quentin Tarantino και Roger Avary και τον Πιανίστα με το Σκηνοθεσίας για τον Roman Polanski, το Α΄Ανδρικού για τον Adrien Brody και του Διασκευασμένου Σεναρίου.
Η βράβευση των Παράσιτων δεν ήταν "ουρανοκατέβατη". Εξαιρετικές κριτικές, αποδοχή από το κοινό, εισπρακτική επιτυχία στην Αμερική σε μία πρωτότυπη ταινία, που συνδυάζει διαφορετικά κινηματογραφικά είδη, σατιρίζοντας με έξυπνο τρόπο καίρια ζητήματα των σύγχρονων κοινωνιών. Η καλλιτεχνική αξία του έργου και η ιδιαιτερότητά του αναμφισβήτητη. Το ερώτημα είναι το τι άλλαξε αυτή τη φορά και η Επιτροπή δεν ακολούθησε την "πεπατημένη" του παρελθόντος.
Χωρίς να μπορούμε να είμαστε στα μυαλά των υπευθύνων, θεωρούμε πως ρόλο έπαιξε στις αποφάσεις των 7 χιλιάδων περίπου μελών της Ακαδημίας, πέρα από την αναγνώριση της ταινίας και την αξία που προαναφέραμε, τα όσα συνέβησαν πέρυσι, όταν και τα ξενόγλωσσα έργα κατάφεραν να ξεχωρίσουν σε μία μέτρια κατά τα άλλα χρονιά για το Hollywood με το Roma και τον Alfonso Cuarón να κερδίζουν τα Oscar Σκηνοθεσίας και Φωτογραφίας (πέρα από το Καλύτερης Ξενόγλωσσης ταινίας). Η επιλογή του Πράσινου Βιβλίου για το βραβείο της Καλύτερης Ταινίας θεωρήθηκε ως politically correct και πιο συμβατική με τα Παράσιτα να αποτελούν την αντιδιαμετρικά αντίθετη απόφαση, συνέπεια, ίσως, και της έντονης κριτικής που ασκήθηκε στην Ακαδημία για το συντηρητισμό της περσινής χρονιάς (και όχι μόνο).
Αυτή τη φορά, πάντως, δεν υπήρχε και το Netflix που έκανε τις απόψεις να διίστανται για το Roma, ενώ τα μηνύματα των Παράσιτων "αφουγκράζονται" την επικαιρότητα και τους κοινωνικοπολιτικούς προβληματισμούς με τρόπο φαινομενικά απλό, που όμως έχει τους συμβολισμούς του μαζί με μία αμεσότητα, η οποία τα καθιστά καθολικά αντιληπτά. Σε μία αμερικανική κοινωνία σε κοινωνικοπολιτική κρίση η "έκρηξη" των Παράσιτων ταιριάζει καλύτερα από εκείνες του 1917, που περιμέναμε να επικρατήσει. Όσο, πάλι, δεν ήρθε με "παρθενογένεση" το έργο από το πουθενά να κάνει την έκπληξη, το ίδιο ισχύει και για τον δημιουργό τους, με τον Bong Joon Ho να έχει δώσει δείγματα γραφής στο παρελθόν με ιδιαίτερες ταινίες, που κατάφεραν να εντυπωσιάσουν κοινό και κριτικούς.
Φτάνουμε στον επίλογο, σκεπτόμενοι πως, τελικά, τα Παράσιτα μπορεί να μην είναι η καλύτερη ταινία που είδαμε μέσα στο 2019, ούτε και η πιο αγαπημένη. Κάνοντας όμως τον απολογισμό, με αφορμή και την απονομή των Oscar, συνειδητοποιούμε πως ήταν η πιο σημαντική, με την Ακαδημία να καταφέρνει να προκαλέσει και να "διδάξει", έχοντας και η ίδια διδαχθεί από τις επιλογές του παρελθόντος της (ενδεικτικά αναφέρουμε το Τετράγωνο και τους Κλέφτες Καταστημάτων ως κάποια από τα έργα των τελευταίων χρόνων που "αγνοήθηκαν", αν και είχαν παρόμοιες κοινωνικοπολιτικές αναφορές και ανησυχίες). Το αν αυτή η στιγμή θα αποτελέσει "πυροτέχνημα" ή την απαρχή ενός ανοίγματος του Hollywood και της αμερικανικής αγοράς στις διεθνείς (μικρότερου βεληνεκούς) παραγωγές, αυτό μένει να το δούμε. Η εμμονή, πάντως, με τις ταινίες υπερ-ηρώων, ο γιγαντισμός και οι συγχωνεύσεις των αμερικανικών κινηματογραφικών κολοσσών, η αλλαγή των ισορροπιών με την τηλεόραση, τις ταινίες και τις σειρές της, όπως και η επικράτηση των bonus των managers με την άκρατη βιομηχανοποίηση της κινηματογραφικής τέχνης και των δημιουργημάτων της έχουν αφήσει χώρο στις ξενόγλωσσες ταινίες για να καινοτομήσουν και να πετύχουν και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.
Για την ιστορία, τα 4 Oscar του Bong Joon Ho ισοφαρίζουν το ρεκόρ του Walt Disney στην απονομή του 1954 (σε καμία περίπτωση δεν έχουν εκείνα του τελευταίου την ίδια βαρύτητα), έστω και αν το Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας πηγαίνει στη χώρα προέλευσης, που έκανε και την επίσημη πρόταση. Aκόμη και με αυτόν τον περιορισμό, 3 χρυσά αγαλματίδια έχουν καταφέρει ως σήμερα να συγκεντρώσουν μόνο 11 άνθρωποι συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου ( Alejandro G. Iñárritu - Birdman or (The Unexpected Virtue of Ignorance) / Francis Ford Coppola - The Godfather: Part II / James Cameron - Titanic / Ethan Coen και Joel Coen - No Country for Old Men / Peter Jackson και Fran Walsh - The Lord of the Rings: The Return of the King / James L. Brooks - Terms of Endearment / Billy Wilder - The Apartment / Marvin Hamlisch για τη μουσική του στις ταινίες The Way We Were και The Sting) στοιχείο που αναδεικνύει και το μέγεθος της επιτυχίας του.
Κλείνουμε με τα λόγια του δημιουργού κατά την παραλαβή του Oscar Σκηνοθεσίας, που δείχνουν πως ο κινηματογράφος δεν έχει σύνορα, αλλά έχει συνέχεια: "Όταν ήμουν νέος και μελετούσα τον κινηματογράφο υπήρξε ένα απόφθεγμα που κράτησα βαθιά στην καρδιά μου "Το πιο προσωπικό είναι το πιο δημιουργικό"" για να προσθέσει στα Αγγλικά "Αυτή η φράση ήταν από τον μεγάλο Martin Scorsese" δείχνοντας προς το μέρος του "χαμένου" της βραδιάς, που είχε καταφέρει να αποδειχτεί νικητής μέσα από την αναγνώριση της αξίας του από εκείνους που ενέπνευσε και προχωράνε στο δρόμο που ο ίδιος χάραξε.
Εμείς μπορούμε να ελπίζουμε και να ονειρευόμαστε, γελώντας ακόμη με την κινηματογραφική φάρσα που έστησε ο Bong Joon Ho απέναντι σε όλους μας.
