O Bρετανός Schindler
Μία ημέρα του 1988 η Grete Gjelstrup βρήκε ένα παλιό σημειωματάριο, "ξεσκονίζοντας" το σεντούκι των αναμνήσεων του συζύγου της. Ονόματα, φωτογραφίες, γράμματα από οικογένειες και ταξιδιωτικά έγγραφα προκάλεσαν την έκπληξη και την εύλογη απορία, που οδήγησαν στην αποκάλυψη μίας ιστορίας 50 χρόνων για την οποία ο άντρας της δεν της είχε μιλήσει ποτέ. Αυτή η ιστορία αφορούσε 669 παιδιά Εβραίων, τα οποία κατάφεραν να έχουν διαφορετική μοίρα από εκείνη των γονιών τους, που έχασαν τις ζωές τους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Auschwitz, του Bergen-Belsen και του Theresienstadt και ο πρωταγωνιστής της ήταν ο άντρας της Nicholas George Winton, ο άνθρωπος που τα έσωσε.
Η απάντηση του ίδιου, μετά τη σύντομη περιγραφή της ιστορίας του, ήταν πως τα χαρτιά αυτά δεν είχαν πια αξία και της πρότεινε να τα πετάξει.
"Δεν μπορείς να τα πετάξεις", του απάντησε η γυναίκα του. "Αυτά είναι οι ζωές ανθρώπων". Με τη βοήθεια της ιστορικού του Ολοκαυτώματος Elisabeth Maxwell βρέθηκαν 80 από αυτά τα παιδιά στη Μεγάλη Βρετανία, για να ακολουθήσει ένα άρθρο σε εφημερίδα και η εκπομπή του BBC "That's life", που έκανε τον Winton παγκοσμίως γνωστό, τόσο για το κατόρθωμά του όσο και για την επιλογή του στο να το αφήσει να ξεχαστεί.
Ο Σερ Nicholas George Winton (19/5/1909 – 1/7/2015), γεννημένος από Γερμανο-Εβραίους γονείς που είχαν μεταναστεύσει στη Γηραιά Αλβιώνα, βρέθηκε στην Πράγα λίγο πριν τα Χριστούγεννα του 1938, για να βοηθήσει τον Martin Blake, που βρισκόταν στην πόλη ως βοηθός της Βρετανικής Επιστροπής για τους Πρόσφυγες. Μέρες πριν την γερμανική κατοχή της Τσεχοσλοβακίας, ο Winton οργάνωσε ένα δίκτυο διάσωσης παιδιών εβραϊκών οικογενειών, που κινδύνευαν από τους Ναζί. Το γραφείο του το έστησε στην τραπεζαρία του δωματίου του στο ξενοδοχείο, όπου διέμενε, στην πλατεία Wenceslas.
Τον Νοέμβριο του 1938, μετά τη Νύχτα των Κρυστάλλων, η Βουλή των Κοινοτήτων του Ηνωμένου Βασιλείου επέτρεψε την είσοδο στη χώρα προσφύγων κάτω των 17 ετών, με την προϋπόθεση της εξασφάλισης της διαμονής τους στα πλαίσια του προγράμματος Kindertransport. Συνολικά διασώθηκαν 10.000 Εβραιόπουλα από τη Γερμανία και την Αυστρία, πριν το ξεκίνημα του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου.
Ο Winton ήταν εκείνος που πήρε την πρωτοβουλία για να δημιουργήσει ένα αντίστοιχο δίκτυο στην Τσεχοσλοβακία, βρίσκοντας καταφύγιο για τα παιδιά και κανονίζοντας το ασφαλές πέρασμά τους στην Αγγλία. Για να το πετύχει αυτό οργάνωσε από τη μία την απόδραση των παιδιών από την Τσεχοσλοβακία με δωροδοκίες πρακτόρων της Gestapo και σιδηροδρομικών υπαλλήλων, καθώς και με πλαστογραφήσεις ταξιδιωτικών εγγράφων, ρισκάροντας τη ζωή του μαζί με εκείνες των συνεργατών του, και από την άλλη την εγκατάστασή τους στη χώρα του, βάζοντας ακόμα και αγγελίες στις βρετανικές εφημερίδες με τις φωτογραφίες τους. Προσπαθώντας να σώσει περισσότερες ζωές έγραψε επιστολές σε Αμερικανούς πολιτικούς, συμπεριλαμβανομένου και του Προέδρου Franklin Roosevelt, ζητώντας τη συνδρομή τους. Η μόνη χώρα που ανταποκρίθηκε, εκτός της Μεγάλης Βρετανίας, ήταν η Σουηδία.
Καταχώρησε στο αρχείο του περισσότερα από 900 παιδιά, έχοντας ονόματα και λεπτομέρειες για ακόμα 5.000 ψυχές. Στις αρχές του 1939, άφησε τους δύο συνεργάτες και φίλους του Trevor Chadwick και Bill Barazetti υπεύθυνους στην Πράγα και επέστρεψε στο Λονδίνο για να βρει τις ανάδοχες οικογένειες, να μαζέψει λεφτά και να ρυθμίσει τη μεταφορά τους. Τα χρήματα από τις δωρεές ήταν πολλά, αλλά όχι αρκετά με τον Winton να καλύπτει τη διαφορά από την τσέπη του. Υπό την πίεση του χρόνου αναγκάστηκε να πλαστογραφήσει τα έγγραφα εισόδου στη χώρα με τον πόλεμο να βρίσκεται προ των πυλών.
9 συνολικά τρένα δρομολογήθηκαν με τα παιδιά να αποχωρίζονται τους μελλοθάνατους γονείς τους. 8 έφτασαν στην Αγγλία. Η τελευταία ομάδα, η μεγαλύτερη σε μέγεθος με 250 παιδιά, είχε προγραμματιστεί να αναχωρήσει την 1 Σεπτεμβρίου του 1939. Την ίδια μέρα έγινε η εισβολή του Χίτλερ στην Πολωνία, που σηματοδότησε το ξεκίνημα του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου και τα σύνορα έκλεισαν. Μόνο δύο από τα παιδιά που επέβαιναν σε εκείνο το τρένο κατάφεραν να επιβιώσουν.
Απόσπασμα από την εκπομπή του BBC "That's life", που έκανε τον Winton παγκοσμίως γνωστό
Αυτή η ιστορία έμεινε στο σκονισμένο σεντούκι για 50 ολόκληρα χρόνια και ίσως να χανόταν στη λήθη του χρόνου αν δεν επέμενε η σύζυγος του Winton. Εκείνο το επεισόδιο του BBC συγκλονίζει ακόμη και σήμερα με τον συμβολισμό του, έχοντας τον ίδιο τον Winton καλεσμένο με την παρουσιάστρια να ξεφυλλίζει το βιβλίο με τα ονόματα, μέχρι τη στιγμή της αποκάλυψης των επιζήσαντων, που καθόντουσαν δίπλα και γύρω του.
Τελικά, γιατί το έκανε; Σε συνέντευξή του στους New York Times το 2001 δήλωσε πως "κάποιος είδε το πρόβλημα, πως πολλά παιδιά βρίσκονταν σε κίνδυνο και έπρεπε να μεταφερθούν σε ασφαλές καταφύγιο, χωρίς να υπάρχει κάποια οργάνωση για να μπορέσει αυτό να συμβεί. Γιατί το έκανα; Γιατί οι άνθρωποι κάνουν διαφορετικά πράγματα; Κάποιοι ρισκάρουν και κάποιοι άλλοι περνάνε μία ολόκληρη ζωή μένοντας στην αδράνεια".
Αν και βραβεύτηκε με τις ύψιστες τιμές της χώρας του και της Τσεχίας, όπως και από πρωθυπουργούς άλλων κρατών με το λεύκωμά του να μεταφέρεται στο Yad Vashem, το μνημείο του Ολοκαυτώματος στο Ισραήλ, και δρόμους και σχολεία να παίρνουν το όνομά του, ο ίδιος ποτέ του δεν θεώρησε πως άξιζε όλες αυτές τις τιμές.
Την 1 Σεπτεμβρίου του 2009, 70 χρόνια μετά τις διαδρομές των τρένων της σωτηρίας, έγινε ένα ειδικό ταξίδι με αμαξοστοιχία της εποχής σε μία ιστορική αναπαράσταση εκείνων των δρομολογίων, έχοντας ως επιβάτες κάποια από "τα παιδιά του Winton", όπως αποκαλούνται οι ηλικιωμένοι πλέον επιζήσαντες, μαζί με τους απογόνους τους. Περισσότεροι από 6.000 άνθρωποι, οι οποίοι βρίσκονται στη ζωή χάρη στην ανιδιοτελή αυτοθυσία και πρωτοβουλία ενός και μόνο ανθρώπου.
Του Nicholas George Winton.
Πηγές πληροφοριών (μεταφράσεις και σύνθεση κειμένων): Wikipedia, The New York Times . Η φωτογραφία του άρθρου από το αρχείο της οικογένειας με τον Nicholas Winton μαζί με ένα από τα εκατοντάδες παιδιά που έσωσε (Πηγή: Press Association μέσω Associated Press)
